ĐÀO TẠO TU SĨ TRỢ THẾ NGÀY NAY: NHỮNG THÁCH ĐỐ VÀ THUẬN LỢI
"Đào tạo con người phục vụ toàn diện theo linh đạo Thánh Gioan Thiên Chúa"
Anthony Nguyễn Chân Hồng. OH
DẪN NHẬP
"Anh em đừng rập theo đời này, nhưng hãy cải biến con người anh em bằng cách đổi mới tâm thần." (Rm 12,2)
Lịch sử của Dòng Trợ Thế Thánh Gioan Thiên Chúa chứng minh rằng: một Hội Dòng chỉ có thể tồn tại và phát triển khi biết đào tạo những con người mang trái tim của Đức Kitô và đôi tay của người Samaritanô nhân hậu. Thánh Gioan Thiên Chúa đã không để lại cho Hội Dòng những bệnh viện nguy nga hay những công trình đồ sộ. Điều quý giá nhất mà ngài để lại chính là một đoàn sủng, một linh đạo và một mẫu gương sống động.
Chính vì thế, điều quan trọng nhất của việc đào tạo không phải chỉ là tạo nên những người làm việc giỏi, nhưng là đào tạo nên những người biết yêu thương như Đức Kitô và phục vụ như Thánh Gioan Thiên Chúa. Hiến pháp Dòng, Chương IV, mở đầu bằng điều 60 đã khẳng định rằng việc đào tạo phải luôn được cập nhật theo định hướng của Giáo hội và những thay đổi của xã hội. Điều đó cho thấy đào tạo không phải là công việc của quá khứ, nhưng là sứ mạng của hiện tại và tương lai. Ngày nay, trước những biến chuyển sâu rộng của thế giới, việc đào tạo tu sĩ Trợ Thế đứng trước nhiều cơ hội lớn lao nhưng cũng không ít thách đố.
I. ĐÀO TẠO LÀ CÔNG TRÌNH CỦA THIÊN CHÚA
Ngay từ Cựu Ước, Thiên Chúa đã đào tạo dân Người. Ngài đào tạo Abraham bằng hành trình đức tin. Ngài đào tạo Môsê trong sa mạc suốt bốn mươi năm. Ngài đào tạo các ngôn sứ qua đau khổ và thử thách. Đến thời Tân Ước, chính Đức Giêsu cũng dành ba năm để đào tạo Nhóm Mười Hai. Điều đáng lưu ý là Chúa Giêsu không chỉ dạy giáo lý, nhưng trước hết Người đào tạo con người. Người dạy các môn đệ:
- Biết cầu nguyện
- Biết yêu thương
- Biết phục vụ
- Biết tha thứ
- Biết sống khiêm nhường
- Biết chịu đau khổ
- Biết trao hiến mạng sống.
Vì thế, mục tiêu đào tạo của Hội Dòng cũng không thể khác. Điều 61 Hiến pháp xác định: "Việc đào tạo gồm hai giai đoạn: đào tạo ban đầu và thường huấn." Đó không phải là hai giai đoạn tách biệt, nhưng là một hành trình nên giống Đức Kitô kéo dài suốt cả cuộc đời. Người tu sĩ không bao giờ được phép nghĩ rằng mình đã học xong. Đời tu chỉ kết thúc việc đào tạo khi kết thúc cuộc đời.
II. NHỮNG THÁCH ĐỐ TRONG VIỆC ĐÀO TẠO TU SĨ TRỢ THẾ HÔM NAY
1. Chủ nghĩa cá nhân
Đây là căn bệnh lớn nhất của thời đại. Ngày nay người ta đề cao "cái tôi" hơn "chúng ta". Trong khi đó đời tu lại xây dựng trên:
- Đời sống cộng đoàn
- Vâng phục
- Hiệp thông
- Chia sẻ.
Nếu không được đào tạo đúng mức, người tu sĩ rất dễ sống:
- Thích độc lập
- Ngại sống với cộng đoàn
- Ngại sửa mình
- Khó đón nhận góp ý.
Trong khi Đức Giêsu nói: "Ai muốn theo Thầy phải từ bỏ chính mình." (Mt 16,24)
2. Thế giới kỹ thuật số
Internet là cơ hội. Nhưng cũng là thử thách. Một tu sĩ có thể học cả thế giới qua Internet. Nhưng cũng có thể đánh mất đời sống nội tâm chỉ vì chiếc điện thoại. Điều làm cho các nhà đào tạo đáng lo ngại không phải là công nghệ. Điều đáng lo là công nghệ điều khiển con người. Đời sống cầu nguyện dễ bị phân tán. Sự thinh lặng trở nên xa lạ. Khả năng lắng nghe suy giảm.
3. Khủng hoảng căn tính đời tu
Nhiều nơi, người ta đánh giá các tu sĩ dựa trên:
- Bằng cấp
- Khả năng quản trị
- Khả Chuyên môn.
Đó là điều cần. Nhưng chưa đủ. Một bác sĩ giỏi chưa chắc là một tu sĩ Trợ Thế tốt. Một quản lý giỏi chưa chắc hẳn đã có trái tim Thánh Gioan Thiên Chúa. Nếu đánh mất căn tính đoàn sủng, Hội Dòng chỉ còn là một tổ chức chẳng khác gì xã hội.
4. Sự thay đổi của môi trường y tế
Ngày nay:
- Trí tuệ nhân tạo
- Công nghệ Robot
- Y học hiện đại
- Công nghệ sinh học
đang thay đổi cách chăm sóc bệnh nhân. Người tu sĩ Trợ Thế cần được đào tạo để hiểu:
- Đạo đức sinh học
- Chăm sóc giảm nhẹ
- Đồng hành cuối đời
- Mục vụ bệnh viện
- Sức khỏe tâm thần.
Nếu không, chúng ta sẽ tụt hậu trước những nhu cầu mới của con người.'
5. Thiếu những nhà đào tạo được chuẩn bị kỹ
Hiến pháp điều 61 nhấn mạnh: "Một việc hết sức quan trọng khác là nâng đỡ và huấn luyện các nhà đào tạo." Một nhà đào tạo không chỉ cần:
- Kiến thức
- Kinh nghiệm
- Tài lãnh đạo
mà còn cần:
- Trái tim người cha
- Đời sống cầu nguyện
- Khả năng đồng hành thiêng liêng
- Sự trưởng thành nhân bản.
Nhà đào tạo không phải là người quản lý. Cũng không phải là người kiểm soát. Người ấy là người giúp ứng sinh khám phá thánh ý Chúa.
III. NHỮNG THUẬN LỢI CỦA VIỆC ĐÀO TẠO HÔM NAY
1. Giáo hội rất quan tâm đến việc đào tạo
Bộ Giáo luật 1983, điều 659 quy định: "Việc đào tạo phải có mục tiêu giúp các thành viên sống đời thánh hiến cách trọn hảo và chu toàn sứ mạng riêng của Hội Dòng." Đức Thánh Cha Phanxicô nhiều lần khẳng định: "Đào tạo không kết thúc sau lời khấn, hay sau lãnh tác vụ, nhưng kéo dài suốt cuộc đời." Điều này hoàn toàn phù hợp với điều 61 của Hiến pháp của Hội Dòng.
2. Hội Dòng có Chương trình Đào tạo rất rõ ràng
Từ:
- Tiền Thỉnh viện
- Thỉnh viện
- Tập viện
- Học viện
- Thường huấn
Mỗi giai đoạn đều có mục tiêu cụ thể. Đó là một thuận lợi rất lớn mà không phải Hội Dòng nào cũng có. Nhất là trong đầu nhiệm kỳ 2026 - 2030. Tu huynh Trưởng Ban Đào Tạo đã có một cuộc khảo sát dựa trên thực tế với lượng giá cụ thể, đồng thời có kế hoạch hành động cho từng đơn vị và ngay cả từng nhân ứng sinh hợp với nhu cầu thực tiễn và đáp ứng nhu cầu xã hội. Một trong những điều tâm huyết nhất là đã soạn thảo xong BẢN QUY CHẾ ĐÀO TẠO dành cho Tỉnh Dòng.
3. Khoa học nhân văn ngày càng phát triển
Ngày nay người đào tạo có thể sử dụng:
- Tâm lý học
- Khoa học giáo dục
- Linh hướng
- Đồng hành thiêng liêng
- Lượng giá nhân cách
để giúp ứng sinh trưởng thành toàn diện. Điều 64 Hiến pháp đặc biệt nhấn mạnh tới sự trưởng thành:
- Tâm lý
- Tình cảm
- Thiêng liêng.
Đây là điểm rất tiến bộ.
4. Cơ hội đào tạo liên Tỉnh và quốc tế
Điều 65-66 khuyến khích:
- Trung tâm đào tạo liên Tỉnh
- Hợp tác với các Hội Dòng
- Hợp tác với Giáo hội địa phương.
Điều này giúp các tu sĩ mở rộng tầm nhìn và sống tính hiệp hành.
IV. ĐÀO TẠO THEO TINH THẦN THÁNH GIOAN THIÊN CHÚA
Thánh Gioan Thiên Chúa không đào tạo bằng lý thuyết. Ngài đào tạo bằng chính gương sáng bằng chính cuộc đời. Ngài dạy:
- Cúi xuống trước người đau khổ
- Nhìn thấy Đức Kitô nơi bệnh nhân
- Yêu người nghèo
- Phục vụ vô điều kiện.
Một tu sĩ Trợ Thế không chỉ học thần học. Không chỉ học điều dưỡng. Không chỉ học quản trị. Nhưng phải học:
- Biết khóc với người đau khổ
- Biết lắng nghe người hấp hối
- Biết cầu nguyện với bệnh nhân
- Biết nắm lấy bàn tay người cô đơn
- Biết nhìn thấy Chúa Giêsu nơi người bị bỏ rơi.
Đó mới là linh đạo Trợ Thế.
V. HƯỚNG ĐI CHO VIỆC ĐÀO TẠO HÔM NAY
Trong bối cảnh hiện nay, việc đào tạo cần nhấn mạnh sáu chiều kích:
- Đào tạo đời sống thiêng liêng, đặt tương quan với Đức Kitô làm nền tảng cho mọi hoạt động.
- Đào tạo nhân bản, giúp tu sĩ trưởng thành về cảm xúc, tâm lý, khả năng sống cộng đoàn và đối thoại.
- Đào tạo đoàn sủng Trợ Thế, để mỗi anh em thấm nhuần linh đạo hiếu khách, biết nhận ra khuôn mặt Đức Kitô nơi người bệnh, người nghèo và người bị loại trừ.
- Đào tạo chuyên môn và mục vụ, kết hợp thần học, y khoa, đạo đức sinh học, chăm sóc giảm nhẹ, đồng hành thiêng liêng và kỹ năng quản trị trong tinh thần phục vụ.
- Đào tạo thường huấn suốt đời, vì lời khấn trọng không phải là điểm kết thúc nhưng là khởi đầu của một hành trình không ngừng canh tân.
- Dành nhiều thời gian cho ứng sinh cảm nghiệm tông đồ.
KẾT LUẬN
Đào tạo không phải là việc "làm cho có thêm tu sĩ", nhưng là cộng tác với Thiên Chúa để hình thành những người môn đệ mang trái tim của Đức Kitô và đôi tay của Thánh Gioan Thiên Chúa. Nếu Hội Dòng đầu tư vào những công trình cơ sở mà quên đầu tư vào con người, các công trình ấy sẽ dần mất đi linh hồn. Ngược lại, khi Hội Dòng biết đặt việc đào tạo lên hàng ưu tiên, thì dù ở bất cứ thời đại nào, đoàn sủng Trợ Thế vẫn luôn tỏa sáng trong lòng Giáo hội và giữa thế giới.
Ước gì lời nhắn nhủ của Thánh Phaolô luôn trở thành kim chỉ nam cho mọi nhà đào tạo và mọi tu sĩ Trợ Thế: "Chính Đức Kitô phải lớn lên, còn tôi phải nhỏ lại" (x. Ga 3,30). Và ước gì mỗi anh em trong Dòng có thể thưa lên với Chúa bằng cả cuộc đời mình:
"Lạy Chúa, xin tiếp tục đào luyện con mỗi ngày, để con trở nên người tu sĩ Trợ Thế đích thực: trung thành với Tin Mừng, trung thành với đoàn sủng Thánh Gioan Thiên Chúa, và trung thành trong việc phục vụ người đau yếu bằng một trái tim đầy lòng thương xót."
Ngày 12. 07. 2026