LỜI KHẤN VÂNG PHỤC MỘT CHỌN LỰA TRONG TỰ DO
(Suy tư Hiến pháp Dòng Thánh Gioan Thiên Chúa, số 16 chương II)
Trong đời sống thánh hiến, người tu sĩ được mời gọi sống ba lời khuyên Phúc Âm: khó nghèo, khiết tịnh và vâng phục. Trong đó, lời khấn vâng phục mang một nét đặc biệt, vì chạm đến chính trung tâm của con người: ý chí và tự do.
Giữa một thế giới đề cao tự do cá nhân và quyền tự quyết, việc một người tự nguyện từ bỏ ý riêng để sống vâng phục có thể xem là một nghịch lý. Tuy nhiên, chính trong nghịch lý này lại tỏa sáng vẻ đẹp sâu xa của đời sống dâng hiến: vâng phục như một chọn lựa tự do trong đức tin.
1. Nền tảng Kinh Thánh của lời khấn vâng phục
Gương mẫu tuyệt đối của đời sống vâng phục chính là Đức Giêsu Kitô. Thánh Phaolô trong thư gửi tín hữu Philippê đã diễn tả: “Đức Giêsu Kitô, vốn dĩ là Thiên Chúa… đã tự hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập giá” (Pl 2,6-8).
Sự vâng phục của Đức Kitô không phải là sự ép buộc, nhưng là hành vi tự do của tình yêu đối với Chúa Cha. Người đã khẳng định:” Lương thực của Thầy là thi hành ý muốn của Đấng đã sai Thầy” (Ga 4,34). Như vậy, vâng phục không làm mất đi tự do, nhưng là cách thế để tự do đạt tới sự viên mãn trong tình yêu và hiệp thông với Thiên Chúa.
2. Ý nghĩa và giá trị của lời khấn vâng phục
Theo Giáo luật, đời sống thánh hiến được định nghĩa là: “Một lối sống nhờ đó các tín hữu, dưới tác động của Chúa Thánh Thần, tận hiến hoàn toàn cho Thiên Chúa… qua việc khấn giữ các lời khuyên Phúc Âm” (x. CIC, điều 573). Riêng lời khấn vâng phục được trình bày như: “sự hiến dâng ý chí như của lễ cho Thiên Chúa” (x. CIC, điều 601).
Như vậy, giá trị cốt lõi của vâng phục nằm ở chỗ: người tu sĩ dâng hiến chính ý chí của mình, không phải như một sự đánh mất, nhưng như một của lễ tình yêu. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo cũng nhấn mạnh”Vâng phục đức tin là phó thác hoàn toàn con người cho Thiên Chúa” (GLHTCG, số 144). Trong ánh sáng này, lời khấn vâng phục mang những ý nghĩa sâu xa:
* Hiệp thông với Đức Kitô vâng phục: Người tu sĩ trở nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô trong tương quan với Chúa Cha.
* Thanh luyện ý chí: Vâng phục giúp con người vượt qua tính ích kỷ, chủ quan, và mở ra cho thánh ý Thiên Chúa.
* Xây dựng hiệp nhất cộng đoàn: Khi mỗi người từ bỏ ý riêng, cộng đoàn trở thành dấu chỉ của Nước Trời.
* Sứ mạng tông đồ hữu hiệu hơn: Vâng phục giúp người tu sĩ sẵn sàng được sai đi, không bị ràng buộc bởi sở thích cá nhân.
Hiến pháp của Dòng Thánh Gioan Thiên Chúa cũng khẳng định: “Đức vâng phục của chúng ta được xây dựng trên nền tảng là Đức Giêsu Kitô vâng phục thánh ý Chúa Cha.”Điều này cho thấy vâng phục không phải là một quy định tổ chức đơn thuần, nhưng là một linh đạo, một con đường nên thánh.
3. Vâng phục – một chọn lựa trong tự do
Có một sự hiểu lầm phổ biến: khấn vâng phục là đánh mất tự do. Nhưng thực ra, chỉ có tự do đích thực mới có thể chọn vâng phục. Tự do Kitô giáo không phải là “làm điều mình muốn”, nhưng là “khả năng chọn điều thiện hảo cao nhất”.
Khi người tu sĩ vâng phục bề trên hợp pháp, họ tin rằng: vâng phục bề trên chính là vâng phục Thiên Chúa, Đấng đang hành động qua trung gian con người.Do đó, vâng phục không triệt tiêu tự do, nhưng hướng tự do về chân lý và tình yêu. Đó là một hành vi trưởng thành thiêng liêng.
4. Những thách đố của lời khấn vâng phục hôm nay
Trong bối cảnh hiện đại, lời khấn vâng phục phải đối diện với nhiều khó khăn, cả nội tại (chủ quan) lẫn ngoại tại (khách quan).
Khó khăn nội tại
* Cái tôi cá nhân mạnh mẽ: Người tu sĩ vẫn mang nơi mình những giới hạn nhân bản, dễ đặt ý riêng trên ý Chúa.
* Thiếu đời sống đức tin sâu sắc: Nếu không có tương quan cá vị với Thiên Chúa, vâng phục dễ trở thành hình thức hoặc miễn cưỡng.
* Khủng hoảng ý nghĩa: Có khi người tu sĩ không hiểu hoặc không thấy giá trị của những quyết định phải vâng theo.
Khó khăn ngoại tại
* Văn hóa đề cao tự do cá nhân: Xã hội hôm nay coi trọng quyền tự quyết đến mức xem vâng phục như yếu đuối.
* Chủ nghĩa tương đối: Làm suy giảm niềm tin vào chân lý khách quan, khiến việc vâng phục trở nên khó hiểu.
* Những yếu đuối nơi con người bề trên: Vì bề trên cũng là con người, nên có thể có những giới hạn khiến việc vâng phục trở nên thử thách.
5. Sống lời khấn vâng phục trong bình an và phó thác
Dù có nhiều thách đố, người tu sĩ được mời gọi sống vâng phục trong niềm tin và bình an. Điều quan trọng là:
* Tin rằng Thiên Chúa hướng dẫn qua trung gian con người
* Phân định trong cầu nguyện
* Đối thoại chân thành với bề trên
* Nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng sâu xa
Khi đó, vâng phục không còn là gánh nặng, nhưng trở thành con đường giải thoát, đưa người tu sĩ vào sự tự do nội tâm đích thực.
Kết luận
Lời khấn vâng phục không phải là sự từ bỏ tự do, nhưng là một chọn lựa tự do cao cả trong đức tin. Đó là hành vi phó thác trọn vẹn cho Thiên Chúa, theo gương Đức Giêsu Kitô.
Trong một thế giới đề cao cái tôi, đời sống vâng phục trở thành dấu chỉ ngôn sứ, làm chứng rằng: tự do đích thực chỉ đạt được khi con người biết trao ban chính mình trong tình yêu.
Thứ Năm 30. 04. 2026
Anthony Nguyễn Chân Hồng. OH